భాగినీ హస్త భోజనం (Yama Dwitiya / Bhai Dooj) దీపావళి 5 రోజుల పండుగలో చివరి, 5వ రోజు. 2026లో ఇది మంగళవారం, నవంబర్ 10 వస్తోంది. ఇది సోదర-సోదరి బంధానికి అంకితమైన పండుగ. యమ ధర్మరాజు తన సోదరి యమి ఇంటికి వచ్చి ఆరతి + భోజనం స్వీకరించిన పౌరాణిక కథ ఈ ఆచారానికి మూలం.

తేదీ & తిథి

తేదీమంగళవారం, నవంబర్ 10, 2026
తిథికార్తీక శుక్ల ద్వితీయ
తిథి ప్రారంభంనవంబర్ 9 — రాత్రి 8:18 PM (IST)
తిథి ముగింపునవంబర్ 10 — రాత్రి 8:42 PM (IST)
భోజన ముహూర్తం (అపరాహ్నం)మధ్యాహ్నం 1:30 — 4:00 PM

యమ — యమి పౌరాణిక కథ

యమ ధర్మరాజు సూర్యుని కుమారుడు, సంజ్ఞా దేవి కడుపున జన్మించాడు. యమికి (యమునా దేవి) యమ సహోదరుడు. యమి తన అన్నయ్యను చాలా కాలం చూడకపోవడంతో ఆహ్వానించింది. యమ చాలాకాలంగా బ్రహ్మ లోకంలో పరిపాలనలో ఉన్నాడు. చివరికి కార్తీక శుక్ల ద్వితీయ రోజు యమునా దేవి ఇంటికి వచ్చాడు.

యమి సోదరుని ఆహ్వానించి, నుదిటిన తిలకం పెట్టి, పుష్ప మాల వేసి, ఆరతి ఇచ్చింది. ఇంట్లో ప్రియమైన భోజనం పెట్టింది. యమ ఆనందించి యమి కోరిక అడిగాడు. యమి ఇలా అడిగింది: "ఈ రోజు ప్రతి సంవత్సరం సోదరి సోదరుని ఇంటికి పిలిచి భోజనం పెడితే ఆ సోదరుడికి యమ లోక భయం ఉండకూడదు." యమ ఆశీర్వదించాడు. అదే ఆనాటి నుండి ఆచారం.

భాగినీ హస్త ఆచార విధానం

సోదరి తయారీ

  1. ఆరతి థాలి సిద్ధం: పంచారతి దీపం + కర్పూరం + తిలకం (కుంకుమ + చందనం) + అక్షింతలు + పుష్పాలు + తాంబూలం + చిన్న బహుమతి.
  2. సోదరి ప్రత్యేక భోజనం: సోదరుని ఇష్టమైన వంటకాలు. సాంప్రదాయ తెలుగు భాగినీ హస్త మెనూ:
    • పిండివంటలు: రవ్వ లడ్డు, మైసూర్ పాక్
    • భోజనం: తీపి + కూరలు + సాంబార్ + పప్పు + చారు + అన్నం
    • పెరుగన్నం (చివరికి)
    • తీపి (పాయసం / కీర్ సాంప్రదాయం)
  3. ఇల్లు అలంకరణ: గుమ్మం దగ్గర ముగ్గులు, తోరణాలు. సోదరుని కూర్చోబెట్టే చోటు ప్రత్యేకంగా అలంకరణ.

సోదరుని తయారీ

ఆరతి + తిలక ఆచారం

  1. సోదరుడు తూర్పు / ఈశాన్యం వైపు ఎదురుగా కూర్చుంటాడు.
  2. సోదరి కుడి హస్తంతో నుదిటిన తిలకం పెడుతుంది (చందనం + కుంకుమ + అక్షింతలు).
  3. పంచారతితో ఆరతి తీస్తుంది. ఆరతి సమయంలో మంత్రం:

    "గంగా పూజయే యమునా
    యమి పూజయే యమరాజం
    సుభగే భగినీ హస్తేన
    భోజనం ప్రతిగృహ్యతామ్‌॥"

  4. తాంబూలం + చిన్న బహుమతి సోదరుడి చేతిలో పెట్టడం.
  5. సోదరుడు ప్రతిగా బహుమతి ఇచ్చి సోదరిని ఆశీర్వదిస్తాడు.

తెలుగు రాష్ట్రాల్లో ఆచారం

తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లలో భాగినీ హస్త భోజనం రెండు రకాలుగా పాటిస్తారు:

పేరు తేడాలు — ప్రాంత వారీగా

ప్రాంతంపేరు
తెలుగు రాష్ట్రాలుభాగినీ హస్త భోజనం
ఉత్తర భారతంభాయ్ దూజ్ (Bhai Dooj)
మహారాష్ట్రభావు బీజ్ (Bhau Beej)
నేపాల్భాయ్ తిక
పశ్చిమ బెంగాల్భాయ్ ఫొంటా
తమిళనాడుయమ ద్వితీయ

రక్షా బంధనం / భాయ్ దూజ్ — తేడా ఏమిటి?

రెండూ సోదర-సోదరి బంధానికి అంకితమైన ఆచారాలే కానీ:

FAQ

Q1. సోదరి లేకపోతే ఏం చేయాలి?

పిత్రాస్వసర (తండ్రి సోదరి, మేనత్త), మాతుల సోదరి, లేదా దగ్గరి దాయా-బంధువు సోదరి అయినా చెల్లుతుంది. వారికి కూడా ఈ ఆచారం వర్తిస్తుంది.

Q2. భోజనానికి ముందు పూజ చేయాలా?

ప్రత్యేక పూజ అవసరం లేదు. యమ-యమి స్మరణ చేస్తూ సోదరి తిలకం పెట్టడం, ఆరతి తీయడం, మంత్రం చదవడం సరిపోతుంది.

Q3. సోదరుడు భోజనం పూర్తిగా తినాలా?

సాంప్రదాయికంగా అవును. సోదరి తయారు చేసిన భోజనం పూర్తిగా తినడం ప్రేమ + గౌరవ ప్రతీక. తినలేకపోతే తీపి-పెరుగన్నం-ఫలాలు తీసుకుని ముగించాలి.

Q4. ఎంత బహుమతి ఇవ్వాలి?

ఆర్థిక స్థోమతను బట్టి. ముఖ్యం బంధం, బహుమతి విలువ కాదు. చీర, నగలు, ఇంటి సామగ్రి, డబ్బు — ఏదైనా చెల్లుతుంది.

సంబంధిత గైడ్‌లు